NỘI DUNG BÀI VIẾT
“Một vùng đất chỉ thật sự có giá trị khi biết mình đến từ đâu.”
Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của Quảng Ngãi hôm nay, ít ai biết rằng vùng đất ven cửa biển này đã từng là một trong những trung tâm giao thương sầm uất bậc nhất miền Trung từ hàng trăm năm trước.
Điều thú vị là câu chuyện ấy không được kể trong một hội trường hay lớp học lịch sử, mà trong không gian rất đặc biệt của buổi trà chiều tại Coastal Quảng Ngãi, nơi Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ – nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi – đưa người nghe trở về gần ba thế kỷ trước, để hiểu rằng quá khứ và tương lai của Quảng Ngãi chưa bao giờ là hai câu chuyện tách rời.
Buổi trò chuyện không chỉ tái hiện một thương cảng đã đi vào lịch sử, mà còn mở ra góc nhìn sâu sắc về quy luật phát triển của các đô thị ven biển: mọi đô thị vĩ đại đều được xây dựng trên một nền văn hóa đủ dày và một lịch sử đủ sâu và đặc biết là dấu ấn của thương cảng Thu Xà.
Thu Xà – nơi Quảng Ngãi từng kết nối với thế giới
Ngày nay, khi nhắc đến Quảng Ngãi, nhiều người nghĩ ngay đến Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng nước sâu hay các dự án đô thị ven biển đang hình thành. Nhưng nếu nhìn ngược dòng lịch sử khoảng 300 năm, “cửa ngõ kinh tế” của Quảng Ngãi không nằm ở những khu công nghiệp hiện đại mà chính là thương cảng Thu Xà.
Thương cảng Thu Xà
Theo chia sẻ của Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, vùng đất này khởi phát từ vạn Tiên Sà, sau đó phát triển thành phố Tân An vào đầu thế kỷ XIX và chính thức mang tên Thu Xà từ thời Pháp thuộc.
Nhưng điều làm nên giá trị của Thu Xà không phải chỉ là tên gọi.
Đó là vị trí địa lý đặc biệt.
Nằm bên dòng Vực Hồng, ngay nơi hệ thống sông Trà Khúc gặp cửa biển Cổ Lũy, Thu Xà trở thành điểm giao thoa hoàn hảo giữa miền núi, đồng bằng và biển cả. Trong điều kiện giao thông đường bộ còn hạn chế của nhiều thế kỷ trước, hệ thống sông chính là “cao tốc” của thời đại.
Những chiếc ghe bầu xuôi ngược theo thủy triều đã biến Thu Xà thành một trung tâm logistics tự nhiên từ rất sớm.
Điều đó cho thấy, lợi thế phát triển của Quảng Ngãi hôm nay không phải mới xuất hiện. Nó đã được thiên nhiên kiến tạo từ hàng trăm năm trước.
Một thương cảng không chỉ vận chuyển hàng hóa mà còn vận chuyển sự thịnh vượng
Trong lịch sử phát triển kinh tế, rất hiếm đô thị nào trở nên giàu có chỉ nhờ sản xuất. Phần lớn đều phát triển nhờ khả năng kết nối.
Thu Xà là minh chứng rõ nét.
Các sản vật quý giá của miền Tây Quảng Ngãi như:
- Quế Trà Bồng
- Trầm hương
- Cau Sơn Hà
- Gỗ quý
- Lâm sản Ba Tơ
- Nông sản vùng trung du
đều theo các con sông đổ về Thu Xà.
Từ đây, hàng hóa tiếp tục vượt cửa Cổ Lũy để giao thương với nhiều vùng duyên hải khác.
Chính dòng chảy hàng hóa ấy đã tạo nên một chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Người miền núi có đầu ra cho sản vật.
Người vùng đồng bằng phát triển dịch vụ.
Thương nhân mở rộng mạng lưới buôn bán.
Các làng nghề phát triển.
Đô thị hình thành.
Đó là lý do vì sao Thu Xà từng được xem là một trong những thương cảng quan trọng nhất của miền Trung.
Điều đáng nói là, sự phồn thịnh ấy không đến từ tài nguyên đơn lẻ mà từ khả năng kết nối toàn bộ hệ sinh thái kinh tế của Quảng Ngãi.
Đây cũng chính là tư duy phát triển hiện đại mà nhiều quốc gia đang theo đuổi: không chỉ tạo ra giá trị, mà phải kết nối các giá trị để tạo nên sức mạnh cộng hưởng.
Thu Xà không chỉ giàu có về kinh tế mà còn giàu có về văn hóa
Một thương cảng phát triển luôn là nơi gặp gỡ của nhiều nền văn hóa.
Điều đó cũng diễn ra tại Thu Xà.
Các thương nhân người Việt, người Hoa và nhiều vùng khác mang theo tập quán, ngôn ngữ, tín ngưỡng và văn hóa giao thương, tạo nên một không gian cởi mở hiếm có vào thời điểm đó.
Không phải ngẫu nhiên mà vùng đất này lại sản sinh nhiều nhân vật có ảnh hưởng lớn đến đời sống văn hóa và lịch sử Quảng Ngãi.
Đây là quê hương của Bích Khê – một trong những nhà thơ có phong cách cách tân mạnh mẽ của nền văn học Việt Nam hiện đại.
Đồng thời, vùng đất này cũng là nơi sinh ra nhiều trí thức, nhà giáo, tướng lĩnh và những người hoạt động cách mạng.
Nếu kinh tế tạo nên sự giàu có thì văn hóa tạo nên bản sắc.
Một đô thị chỉ thật sự bền vững khi cả hai yếu tố này cùng phát triển.
Đó là điều mà lịch sử Thu Xà đã chứng minh.
Tại sao câu chuyện về Thu Xà lại có ý nghĩa với Quảng Ngãi hôm nay?
Trong nhiều năm qua, Quảng Ngãi đang bước vào chu kỳ phát triển mới:
- Hạ tầng giao thông liên tục được đầu tư.
- Không gian đô thị mở rộng về phía Đông.
- Kinh tế biển được xác định là động lực chiến lược.
- Các dự án quy mô lớn lần lượt xuất hiện.
Nhìn bề ngoài, đây là một giai đoạn hoàn toàn mới.
Nhưng nếu đặt trong dòng chảy lịch sử gần 300 năm, có thể thấy Quảng Ngãi đang quay trở lại đúng lợi thế vốn có của mình.
Ngày trước, vùng cửa biển là nơi kết nối thương mại.
Ngày nay, vùng cửa biển tiếp tục trở thành trung tâm kết nối đầu tư, du lịch, dịch vụ và không gian sống.
Khác biệt chỉ nằm ở phương thức phát triển.
Nếu trước đây ghe bầu là phương tiện giao thương thì hôm nay là cảng biển, cao tốc, sân bay kết nối vùng và các hành lang kinh tế.
Bản chất của lợi thế địa lý vẫn không thay đổi.
Coastal Quảng Ngãi – sự kế thừa thay vì bắt đầu từ con số 0
Một trong những giá trị đáng chú ý nhất của Coastal Quảng Ngãi không nằm ở quy mô hay hệ thống tiện ích.
Điều đáng nói hơn là dự án được phát triển trên vùng đất vốn đã có chiều sâu lịch sử và văn hóa.
Trong quy hoạch đô thị hiện đại, khái niệm placemaking – kiến tạo bản sắc nơi chốn – đang trở thành xu hướng trên thế giới.
Một đô thị không còn được đánh giá chỉ bằng số lượng tòa nhà hay chiều rộng tuyến đường.
Điều tạo nên sức sống lâu dài chính là bản sắc.
Một thành phố có câu chuyện riêng sẽ luôn có giá trị khác biệt.
Coastal Quảng Ngãi đang đứng trước cơ hội ấy.
Không phải xây dựng một đô thị hoàn toàn mới, mà là tiếp nối một vùng đất đã từng có lịch sử giao thương, văn hóa và cộng đồng từ nhiều thế kỷ trước.
Đó là sự phát triển dựa trên nền tảng di sản thay vì xóa bỏ di sản để bắt đầu lại.
Coastal Quảng Ngãi
Từ thương cảng của quá khứ đến đô thị sinh thái của tương lai
Lịch sử không bao giờ lặp lại theo cách giống hệt.
Nhưng lịch sử luôn để lại những quy luật.
Ngày xưa, Thu Xà phát triển nhờ khả năng kết nối dòng chảy hàng hóa.
Ngày nay, Coastal Quảng Ngãi có cơ hội trở thành nơi kết nối những dòng chảy mới:
- Dòng chảy của con người và cộng đồng cư dân chất lượng cao.
- Dòng chảy của du lịch, nghỉ dưỡng và trải nghiệm ven sông – ven biển.
- Dòng chảy của đầu tư dài hạn khi hạ tầng và kinh tế biển phát triển.
- Dòng chảy của văn hóa địa phương được gìn giữ trong không gian sống hiện đại.
Đó là sự chuyển dịch từ “thương cảng của hàng hóa” sang “đô thị của giá trị sống”.
Và đây cũng là xu hướng mà nhiều thành phố ven biển nổi tiếng trên thế giới đã trải qua: biến những vùng cảng lịch sử thành trung tâm văn hóa, du lịch và không gian sống có bản sắc.
Lịch sử là tài sản vô hình nhưng tạo ra giá trị hữu hình
Trong bất động sản, người ta thường nhắc đến ba yếu tố: vị trí, hạ tầng và pháp lý. Nhưng với các đô thị có chiều sâu, còn một yếu tố quan trọng hơn: giá trị văn hóa tích lũy theo thời gian.
Một vùng đất có lịch sử không chỉ tạo nên niềm tự hào cho cư dân mà còn giúp hình thành bản sắc khác biệt – yếu tố mà không thể xây dựng chỉ bằng bê tông hay kính thép.
Những đô thị nổi tiếng trên thế giới như Kyoto (Nhật Bản), Hội An hay Singapore đều cho thấy một bài học chung: giữ gìn ký ức của vùng đất không làm chậm quá trình phát triển, mà ngược lại, tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững.
Với Quảng Ngãi, thương cảng Thu Xà chính là một phần ký ức ấy. Khi câu chuyện lịch sử được kể lại trong không gian của Coastal Quảng Ngãi, đó không chỉ là sự tri ân quá khứ mà còn là lời khẳng định rằng hành trình phát triển của vùng đất này sẽ được xây dựng trên nền tảng văn hóa, lịch sử và bản sắc địa phương.
Địa điểm nổi tiếng ở Quảng Ngãi
Kết luận: Một chương mới được viết tiếp từ mạch nguồn vàng son
Buổi trà chiều cùng Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ không đơn thuần là cuộc trò chuyện về một thương cảng đã lùi vào dĩ vãng. Đó là dịp để nhìn lại quy luật phát triển của Quảng Ngãi qua nhiều thế kỷ và nhận ra rằng, sức mạnh của vùng đất này chưa bao giờ chỉ nằm ở tài nguyên hay vị trí địa lý, mà còn ở khả năng kế thừa và làm mới những giá trị đã được thời gian bồi đắp.
Từ những đoàn ghe bầu xuôi ngược trên dòng Vực Hồng, từ cửa biển Cổ Lũy từng mở lối cho sản vật xứ Quảng vươn ra biển lớn, đến những định hướng phát triển đô thị sinh thái ven sông – ven biển hôm nay, tất cả đều nằm trên một dòng chảy xuyên suốt của lịch sử.
Coastal Quảng Ngãi vì thế không chỉ đại diện cho một dự án đô thị mới, mà còn gợi mở một triết lý phát triển đáng trân trọng: tương lai bền vững không được xây dựng bằng cách quên đi quá khứ, mà bằng cách kế thừa những giá trị tốt đẹp nhất của quá khứ để tạo nên bản sắc cho mai sau. Đây mới chính là “mạch nguồn vàng son” đang được viết tiếp trên vùng đất cửa biển Quảng Ngãi.